Şizofreni

Şizofreni, en çok duyulan psikiyatrik hastalıklardan olmasına rağmen, hastalık hakkında toplum tarafından bilinenler, önemli ölçüde doğru olmayan bilgilerdir. Hastalığın nedenleri, belirtileri ve seyri konusunda yaygın pek çok yanlış bilgi vardır.

Şizofreni, kişinin dış dünyanın gerçekliğinden uzaklaşmasına, hayalle gerçeği ayırt edememesine, var olmayan uyaranlar algılamasına, gerçeklikle uyumlu olmayan düşüncelere katı bir şekilde inanmasına, içe kapanmasına, duygusal olarak donuklaşmasına, anlamsız görünen davranışlarda bulunmasına neden olan, genellikle kronik seyirli psikiyatrik bir hastalıktır.

Şizofreni hastalığı olan bireylerin, kendine bakımları, ailevi ve sosyal ilişkileri, mesleki ya da eğitimle ilgili işlevsellikleri önemli derecede bozulur. Şizofreni kişi, ailesi ve içinde yaşadığı toplum için psikolojik, sosyal ve ekonomik açıdan ağır yük oluşturan önemli bir hastalıktır.

İlaç tedavisi, psikososyal müdahaleler ve aile-toplum desteğiyle hastalık belirtileri önemli ölçüde düzelebilmekte ya da kontrol altına alınabilmektedir.

Şizofreni için “akıl hastalığı” yerine “psikiyatrik bir beyin hastalığı” demek daha uygundur. Şizofreni hastalarının büyük bir bölümünde içgörü mevcut değildir. Yani kişiler hasta olduklarının farkı edemezler.

Zihinlerinde oluşan yaşantı veya deneyimlerin gerçek olduğuna inandıkları için, çoğunlukla belirtilerinin hastalıktan kaynaklandığının farkında değildirler veya kabul etmezler.

Eğer yakınınız hastalığını kabul etmiyorsa;

  • Böyle bir durumda hastalığını kabullenmesi konusunda hastanızı zorlamayın.
  • Hastalığı ve belirtileri ile ilgili ayrıntılı yorumlarda bulunmaktan ve belirtileri sorgulamaktan kaçının.
  • Konuşma veya davranışlarının saçma olduğu konusunda onu ikna etmeye çalışmayın. Eğer size sorarsa, sesleri duymadığınızı, görüntüleri görmediğinizi söyleyebilirsiniz.
  • Hastanızın yaşadığı gerçek dışı belirtiler doğrultusunda hareket etmeniz de uygun olmaz. Hastalık belirtilerine uyum göstermeniz, hastanızın hayalle gerçeği ayırt etmesini zorlaştırır.
  • Bu konuda etraftan duyduğunuz bilgiler doğrultusunda hareket etmeyin.
  • Doğrudan hastalık ve onun neden olduğu gerçek dışı belirtilerden konuşmak yerine, duygudurumunda yaşanan sıkıntılar, insanlarla ilişkilerinde veya iş ortamında yaşadığı sorunlar, bedensel belirtileri, uyku ve iştah sorunları gibi diğer hastalık belirtileri üzerinden hastalığı hakkında konuşabilirsiniz.
  • Hastalığı ile ilgili konuşmak istediğinde, doktorunuzun verdiği bilgileri paylaşıp, kronik seyirli psikiyatrik bir hastalığı olduğunu ve uzun süre ilaç tedavisi kullanması gerektiğini söyleyebilirsiniz.

Hastaların içgörü kazanmaları, yani hastalıklarını ve belirtilerini fark ederek kabul etmeleri, ilaç tedavileri ve psikoterapi ile mümkün olabilir.

Şizofreni, hasta ve ailesi için, duygusal-manevi yükler kadar maddi açıdan da yük yaratır. Hastane başvuruları, ilaç tedavileri, ek tıbbi durumlar nedeniyle ekonomik açıdan hasta ve ailesi zorlanabilmektedir.

  • İlaçlar için, tedavisinin yapıldığı hastaneden ilaç raporu düzenlendiğinde ilaçları ücretsiz alabilirsiniz.
  • Eğer kişinin sosyal güvencesi yoksa kendisine bakım veren yakınının sosyal haklarından süresiz faydalanabilir. Bunun için tedavi gördüğü hastaneye başvurup “Hastalığının süreğenlik kazandığını, çalışarak hayatını kazanamayacağını, bir başkasının bakımına muhtaç olduğunu, babasının (ya da annesinin) sosyal haklarından yararlanmasının uygun olduğunu” belirten resmi bir sağlık kurulu raporu alıp Sosyal Sigortalar Kurumu’na (SGK) başvurarak hastanızın sağlık güvencesi olmasını sağlayabilirsiniz.
  • Şizofreni hastaları için, diğer bazı kronik hastalıklarda olduğu gibi, yasal olarak tanınmış bazı ekonomik ve sosyal haklar söz konusudur. Bu haklardan yararlanabilmeniz için öncelikle resmi olarak engelli sağlık kurulu raporu alabileceğiniz bir hastaneden sağlık kurulu raporu almanız gerekmektedir.
  • Hastalığın şiddetinin yarattığı engelliliğin derecesine göre belli oranda bazı destekler alabilirsiniz. Bunlar belli maddi destekler, sosyal destekler, vergi ve ulaşım indirimleri gibi desteklerdir. Bu konuda ilgili derneklerin internet sitelerinden ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz
  • Bu yasal haklar dışından valilik, kaymakamlık veya belediyeler gibi devlet kurumlarına başvurarak ekonomik ya da sosyal konularda destek talebinde bulunabilirsiniz.

Şizofreni hastalığı hakkında toplumun bilgi eksikliği, hastalığa ilişkin pek çok yanlış inanç ve tutumun gelişmesine neden olabilmektedir. Bu durum; hem yakınınızı hem sizi toplumdan dışlanmış hissettirebilir. Böyle bir durumda çevreyle ilişkileri kesmek hem sizin hem yakınınızın yalnızlığına ve sosyal destek görememenize neden olacaktır.

Eğer yakınınız tansiyon hastası olsaydı, bunu çevrenizin öğrenmesinden endişelenir miydiniz?

  • Şizofreninin de diğer pek çok hastalık gibi genetik ve çevresel faktörlerin etkileşimden ortaya çıkan bir hastalık olduğunu unutmayın.
  • Öncelikle siz ve yakınlarınız bu hastalık hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olmalı ve hastalığı kabullenmelisiniz.
  • Kendinize bu hastalıktan dolayı utanacak, sıkılacak, gizlenecek herhangi bir şey olmadığını hatırlatmalısınız.
  • Hastalığı gizleme eğiliminde olmak toplumunu önyargılarını pekiştirmenize ve desteklemenize neden olacaktır.
  • Şizofreni hastalığı olan bireylerin toplumsal hayata katılımının ve görünürlüğünün artması hem hastalığın tedavisinde hem de toplumsal dezavantajların giderilmesinde çok önemlidir.
  • Başka insanlara açıklama yaparken eğilip bükülmeyin.
  • Çevrenize kararlı ve net bir ses tonuyla onun hasta olduğunu söyleyin.
  • Dik durun. Yoksa onlar sizi eleştirmeye başlar…
  • Tedavi sürecinde doktorunuzun bu şekilde davranmayı önerdiğini söyleyin.
  • Şizofreni aileleri ve ilgili derneklerle etkileşim içinde olup destek ve moral edinebilirsiniz.
  • Ayrıca Şizofreni hastalığı olan bireylerin sosyal hakları için ve toplumsal damgalama gibi olumsuz önyargıların giderilmesi için, bu alanda çalışan insanlar ve kurumlarla ortaklaşarak çaba gösterebilirsiniz.
  • Bizler veya yakınlarımız Şizofreni veya diğer kronik hastalıklara sahip olabiliriz. Bu hastalıklar bizim seçimlerimiz olmadığı gibi bizim suçumuz veya kabahatimiz yoktur.
  • Şizofreni hastaları ve aileleri maddi ve manevi pek çok sorunla boğuşurlar. Toplum, kurumlar ve devlet onların hayatını daha da zorlaştıracak olumsuz yargıları, uygulamaları ve davranışları sona erdirmelidir. Hastalara ve ailelerine her alanda destek olarak yüklerini hafifletmelidir. Bu konuda hasta yakınları, sağlık çalışanları ve ilgili sivil toplum kuruluşları birlikte çaba göstermelidir.

Hastalığa ilişkin doğru bilgileri edinerek ve etrafınızdaki insanlara ulaştırarak dışlanmanın önüne geçebilirsiniz. Bu anlamda sağlık çalışanlarının ve hasta yakınlarının rolü büyüktür.